We współczesnym świecie obserwujemy zanik przejrzystej hierarchii wartości, brak wzorców osobowych i zatarcie się różnicy między prawdą i fałszem oraz między dobrem i złem. Dlatego właśnie dzisiaj powinniśmy mówić więcej o cnotach moralnych w wychowaniu. Jednym z najważniejszych obowiązków rodziców jest nauczenie dzieci jak rozumieć i praktykować wartości, które stanowić mogą kompas pomagający znaleźć właściwą drogę w coraz bardziej skomplikowanym labiryncie rzeczywistości. Nie trudno zauważyć, że kierowanie się w życiu wartościami uniwersalnymi, to luksus i komfort życia, którego nie da się kupić za żadne pieniądze. Wiadomo też, że  szkoła nie zastąpi rodziców w wychowaniu ich dzieci, ale może im w tym znakomicie pomóc. W szkole łatwiej jest zrobić to w sposób bardziej świadomy i zorganizowany. Najważniejsze, żeby wartości jakie przekazywane są młodym ludziom w domu i w szkole były ze sobą zgodne. Kierując się takim rozumowaniem przystąpiliśmy do opracowania planu działania.

       Wartości uniwersalne podzieliliśmy według pomysłu Lindy i Richarda Eyre na dwie grupy. Pierwszą grupę stanowiły wartości „bycia”, czyli wartości związane z określonymi cechami charakteru, tzn.:

1. uczciwość,


2. odwaga,


3. odpowiedzialność,


4. wytrwałość w dążeniu do celu,


5. dyscyplina i umiar,


6. wierność sobie,


7. pokojowe nastawienie,


8. odrzucenie przeciętności (rozwój własnego potencjału),


9. szlachetność.

Druga grupa, to wartości „dawania” przejawiające się w naszych relacjach z innymi ludźmi, tzn.:

1. szacunek,


2. sprawiedliwość.


3. miłość,


4. uprzejmość,


5. życzliwość,


6. lojalność,


7. wrażliwość i empatia


8. rzetelność,


9. altruizm.

       Wzorując się na koncepcji  Lindy i Richarda Eyre przyjęliśmy, że każdy miesiąc w szkole będzie miesiącem jednej pary wartości, złożonej z wartości „bycia” i wartości „dawania”. W ciągu roku szkolnego po odjęciu zimowych ferii i przerw świątecznych mamy mniej więcej 9 miesięcy efektywnej nauki – tyle, ile wymieniliśmy wartości w każdej grupie. W ten sposób powstał harmonogram wprowadzania określonych wiodących wartości uniwersalnych, w każdym miesiącu roku szkolnego.

Do współpracy został włączony samorząd szkolny. Uczniowie przygotowywali plakaty, które przez cały miesiąc rozwieszone na korytarzu i w pokoju nauczycielskim, przypominały jakie wartości są w danym miesiącu priorytetowe. Na plakatach oprócz nazwy wybranych wartości znajdował się krótki komentarz, którego celem było wzbudzenie refleksji. I tak np. wartościami uniwersalnymi, którymi żyła cała szkoła we wrześniu, były UCZCIWOŚĆ i SZACUNEK. Na plakatach informujących o tym zapisano: „UCZCIWOŚĆ i SZACUNEK to prawdziwe bogactwo i luksus życia. Może je mieć każdy, kto będzie pracował nad sobą.” Na innych plakatach pod hasłem UCZCIWOŚĆ zapisano: „Małe kłamstwa wymagają większych kłamstw, by je ukryć. Nie wypowiadaj tego pierwszego kłamstwa i nie bierz pierwszego przedmiotu, który do Ciebie nie należy, a nie będziesz musiał się bać, że ktoś to odkryje.” Pod hasłem SZACUNEK zapisano: „Okazywanie szacunku innym, to najlepszy sposób zdobywania szacunku dla siebie samego.”

       Po tych wstępnych czynnościach następowała realizacja programu na wszystkich lekcjach, przez wszystkich nauczycieli. Szkoła jest miejscem, w którym nie brakuje okazji, żeby w oparciu o wydarzenia znane uczniom z własnego doświadczenia uczyć wartości moralnych. Każdy nauczyciel już na etapie planowania swojej lekcji decydował o tym w jaki sposób i w jakim momencie lekcji może zwrócić uwagę na postawy uczniów (np. uczciwa praca podczas sprawdzianów, rzetelnie odrobione zadanie domowe, punktualność, sposób zachowania wobec kolegów, i nauczycieli, dotrzymywanie słowa, itd.). W relacjach uczeń – nauczyciel stosowano metodę „zacznij to jeszcze raz”, która polega na tym, że jeśli uczeń niewłaściwie zachowuje się wobec nauczyciela, to może natychmiast się poprawić. Chodzi o to, żeby nie przegapić tej okazji. Odnosiło się to również do nauczyciela, który niewłaściwie zachował się wobec ucznia. Należy tu podkreślić, że nauczyciele mieli świadomość, że należy to wszystko robić z dużym wyczuciem i taktem. Tak więc, zdrowy rozsądek, nieraz poczucie humoru i cierpliwość były konieczne, żeby nie wylać dziecka z kąpielą. Ale to też należy do sztuki życia z wartościami. Bezpieczniej jest mówić o prawdzie naukowej i o uczciwości, czy etyce  w nauce, albo o postawach moralnych postaci literackich – to też było wykorzystywane do podkreślenia wiodących w danym miesiącu wartości.

      Szczególne miejsce w realizacji programu miały lekcje wychowawcze, które  w każdej klasie poświęcone były w całości zrozumieniu wybranych wartości. Odbywało się to między innymi poprzez poszukiwanie przeciwieństwa danej wartości i omawianiu krótkofalowych i długofalowych konsekwencji kierowania się wygodnymi nieraz w życiu „antywartościami” lub poprzez analizowanie doświadczeń w wyniku różnych zachowań („co pomaga, co rani”). Wspierane były decyzje uczniów wymagające odwagi – tutaj też nie traciliśmy okazji, żeby to zauważać. Podkreślaliśmy, że przegrana w dobrym stylu nie jest porażką. Na ostatniej lekcji wychowawczej w danym  miesiącu następowało podsumowanie, polegające na wzmocnieniu pozytywnych wzorców – przytaczane były postawy uczniów, których zachowanie w ciągu danego miesiąca zasługiwało na uznanie i szacunek – oczywiście zdaniem uczniów i wychowawcy. Taki uczeń dostawał dyplom, a do jego rodziców wychowawca wysyłał list pochwalny.

       O realizacji programu poinformowaliśmy rodziców. Dla nich pedagog szkolny przeprowadził zajęcia warsztatowe, które miały ułatwić spójność działań wychowawczych szkoły i rodziców. W następnym roku szkolnym bogatsi o własne doświadczenia powtórzyliśmy program od nowa.

       Zapraszam do spróbowania, chociaż to naprawdę nie jest łatwe. Sama mam zamiar powtórzyć ten pomysł jako wychowawca, tylko z moją klasą. Zaproszę do współpracy wszystkich uczących w tej klasie nauczycieli.