Imię i nazwisko:
Adres email:

Poleć treść:


O wolności w edukacji i wolnych dzieciach

Julian Piotr Sawiński, 24 Październik 15 Dodaj komentarz Wyślij Drukuj

Wolność, wolność… - ma sto barw, tysiące zapachów, miliony słów...  „Nie trzeba zmuszać dzieci do nauki. Same są w stanie zdecydować, czy i czego się uczyć, a nawet jakich nauczycieli wybrać – twierdzi renomowany amerykański psycholog prof. Peter Gray w książce „Wolne dzieci” [2015][1]. Warto przeczytać i głęboko przemyśleć!
 

Wprowadzenie i wrażenie

Wiele już powiedziano i napisano o wolności człowieka, społeczeństw, państw itp., ale chyba stale jest coś o niej do powiedzenia. Refleksja jest przecież trwałą częścią naszego zawodu i życia. Chodzi o wolność w edukacji i nasze własne poczucie wolności, a także o to, czy dzieci, które czują się wolne i bezpieczne uczą się lepiej oraz rozwijają szybciej?

Wielkim wyzwaniem, przed którym stoi każdy z nas, ale także polska edukacja (szkoła), kultura i gospodarka oraz my wszyscy - jako społeczeństwo – jest pytanie: Jak zmienić postawy i wzorce myślenia oraz zachowania Polaków, młodych i dorosłych, aby Polska rozwijała się szybciej? Rozważano to m.in. podczas VIII Kongresu Obywatelskiego w 2014 roku i w artykule pt. Jak zmienić wzorce naszego myślenia? [Sawiński 2014][2]. Jest upowszechniony na portalu www.edukacjaidialog.pl. – Warto sobie przypomnieć i uczynić tematem szkoleniowej debaty!

Wrażenie może wywołać początek interesującej książki pt. Wolne dzieci. Zaczyna się słowami: „Idźcie do diabła!” – krzyknął Scott, dziewięcioletni syn Graya, w gabinecie dyrektora do siedmiu dorosłych (nauczycieli, psychologa, Graya i jego żony) stojących naprzeciwko niego. Tak się zaczyna ta książka [Piński 2015][3].

 

Wolne dzieci

„Wolne dzieci” – okładka (fot. www.empik.com/wolne)


Wolne dzieci

„Wolne dzieci” napisał prof. Peter Gray (ur. 1946 r.). Jest amerykańskim psychologiem badającym procesy uczenia się u dzieci, profesorem Boston College. Jego zainteresowania obejmują także psychologię ewolucyjną, biologię behawioralną i antropologię. Bardzo znany krytyk tradycyjnego modelu edukacji zbudowanego na przymusie, konkurowaniu, ocenach i testach. Prowadzi popularnego bloga Freedom to Learn na stronie internetowej magazynu naukowego "Psychology Today" [Piński 2015].

Wielu dziś krytykuje edukację, system oświaty, nauczycieli i obecną szkołę. A pomysły na jej zmianę i ulepszenie są różne. Biorą się często z palca, albo z lamusa. Szkoła i edukacja jest teraz w ogniu krytyki. Często zupełnie niesłusznie. Czasem aż żal, szczególnie nauczycieli, którzy coraz częściej zamiast organizować uczenie się (kształcenie) i wymagać pracy i wysiłku – przymilają się i podlizują się uczniom. Pomysłów na jej uzdrowienie i naprawę jest wiele. No cóż, przed nami wybory do parlamentu.

Wybory, wybory… - Nie! Polityki tu nie będzie. Ale kolega często ostatnio powtarza, że świat teraz chyba zwariował. Istotnym jest pytanie: Czy szkoła może być wolna od polityki? – Oczywiście, że nie, tak zupełnie to nie, ale przecież właśnie od nadmiaru bierze się nadwaga i otyłość. Czy polska szkoła powinna być wolna (autonomiczna)? Dlaczego szkoła w demokratycznym i wolnym kraju nie może być demokratyczna i wolna (autonomiczna) od polityki?


Wolny, by się uczyć

Walorem ww. publikacji „Wolne dzieci” jest przede wszystkim ukazanie ogromnej roli wolności i samodzielnego podejmowania decyzji w rozwoju człowieka. O książce pisał niedawno Aleksander Piński [2015] w artykule pt. Szkoła bez przymusu. Stwierdził, że: „Książka Petera Graya to najbardziej wartościowa pozycja o edukacji i szkole, która ukazała się w ostatnich latach. Szkoda zatem, że nie została szerzej zauważona”. A może rzeczywiście warto ją poznać?

Wynika to być może z samego tytułu „Wolne dzieci”, który w Polsce – zdaniem red. A. Pińskiego – „nie budzi większych skojarzeń. Tymczasem oryginalny tytuł książki „Free to learn” (dosłownie „Wolny, by się uczyć”) jest nawiązaniem do „Free to choose” („Wolny wybór”) – książki prof. Miltona Friedmana, noblisty z ekonomii. Jeszcze lepszym, skuteczniej przyciągającym uwagę hasłem reklamowym książki byłoby „Szkoła to więzienie”. Tak właśnie twierdzi Gray – i bardzo przekonująco to uzasadnia – w czwartym rozdziale książki („Siedem grzechów systemu przymusowej edukacji”) [Piński 2015].

Warto również zagłębić się w treść publikacji o szkołach demokratycznych, np. artykułu pt. O wychowaniu bez programu i ocen. Ten jest wydrukowany w miesięczniku „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze”. Pokazuje zadania i walory demokratycznych szkół, które także powstały i już działają w Polsce. Ważna w nich jest osobista wolność ucznia.

Wolności przecież nie ma tam, gdzie jest nadzór dorosłych i kierownik, organizator działań czy uczenia się. Bo przecież:
 

Nie można mówić o wolności, jeżeli dzieci nie mają pełnej swobody rządzenia swoim życiem. Tam, gdzie jest kierownik, nie ma prawdziwej wolności.


[A. S. Neill 1991, za: M. Mikut 2015][4]


Wolna kultura uczenia się

Wolność w edukacji łączy się z wolną kulturą uczenia się. Jest już opisana w polskiej literaturze edukacyjnej, w różnych artykułach, np. warto przeczytać artykuł pt. Nowa, wolna kultura uczenia się [2013][5] - upowszechniony w „Nowej Szkole”. Nauczanie w takiej edukacji wygląda zasadniczo inaczej niż w obecnej szkole. Polega m.in. na tym, że:
 

  1. Nie ma żadnych zajęć frontalnych;
  2. Zamiast szkolnych stopni jest informacja zwrotna lub uczniowskie portfolio;
  3. Każda klasa ma dwóch wychowawców;
  4. Są różne grupy wiekowe i uczniowie uczą się wspólnie;
  5. Uczniowie sami decydują, czego będę uczyć się w danym dniu, następnie dobierają sobie ze specjalnie wyposażonej sali materiały, książki, karty pracy potrzebne do nauki i rozpoczynają dwugodzinny proces „przyswajania wiedzy”;
  6. Nauczyciele przedmiotowi są obecni w klasie, jednak pomagają tylko wtedy, gdy jest to konieczne;
  7. Idea polega bowiem na uczeniu się od siebie nawzajem, dlatego najpierw uczeń zwraca się o pomoc do sąsiada z ławki, dopiero potem do nauczyciela;
  8. Uczniowie uczą się współpracy oraz odpowiedzialności za przebieg i efekty swego uczenia się;
  9. Stawia się na samodzielność uczniów, którzy z czasem stają się bardziej ambitni i zaczynają sami od siebie wymagać;
  10. Duże znaczenie mają godziny wychowawcze;
  11. Nowością jest przedmiot „Odpowiedzialność”[Sawiński 2013][6].


Wolne dzieci potrzebują zabawy – podkreśla prof. P. Gray [2015][7]: „Potrzebują zabawy z innymi dziećmi bez nadzoru dorosłych. Tylko w takiej zabawie mogą nauczyć się radzenia sobie z emocjami, nawiązywania przyjaźni, rozwiązywania konfliktów i wielu, wielu innych umiejętności”.

Wielkie poruszenie wywołały u mnie ostatnio dosadne słowa prof. Tadeusza Gadacza [2015][8], który w rozmowie z red. Wojciechem Staszewskim, pt. Edukacja w pułapce  – ostro skrytykował poziom rozwijania myślenia w polskiej szkole i kształcenia w ogóle. Powiedział o naszej szkole m.in. dosłownie, że:
 

Myślenie i kształcenie to dziś ostatnia rzecz, na jaką jest miejsce w szkołach. Głównie realizujemy założenia, planujemy sprawozdania i sprawozdajemy plany, zarządzamy ryzykiem, finansami, chronimy dane osobowe, utrzymujemy olbrzymią machinę biurokratyczną.


[prof. Tadeusz Gadacz, 2015]


Wielka rola swobodnej zabawy

Wielu piszących dziś o edukacji podkreśla ogromną rolę samodzielności i kreatywności uczniów w uczeniu się oraz swobodnej zabawy z rówieśnikami. Wydawnictwo MiND pisząc o treści tej książki także wskazało na wielką rolę zabawy w życiu dziecka. Spełnia bardzo ważną funkcję w rozwoju dzieci. Podkreśliło też, że Peter Gray (psycholog Peter dowodzi, że jest ona naturalnym sposobem, w jaki dzieci uczą się, że nie są bezradne. W ten sposób zdobywają nowe umiejętności, radzą sobie z strachem czy złością, poznają możliwości swojego ciała, nawiązują przyjaźnie i znajomości, rozwiązują problemy.

Ważne jednak jest, aby gry i zabawy dydaktyczne spełniały swoje funkcje. Teraz podkreśla się, że powinny one być wolne i pozbawione nadzoru dorosłych. „Tylko wtedy dzieci same mogą ustanawiać reguły, samodzielnie rozwiązywać problemy i zdobywać mnóstwo kompetencji społecznych” [www - 2015][9].

Wielkim paradoksem jest, że w czasach, które określa się epoką wolności i demokracji, dzieci mają coraz mniej wolności i coraz mniej zabawy. Stały się niewolnikami rygoryzmu i obowiązków, a często także chorych ambicji swoich rodziców.
 

Bałtyk 

Piękny Bałtyk – tu się czuje wolność (fot. A. Jakubowski – www.facebook.pl)


Więcej wolności i samodzielności

W promocji książki podkreślono również, że: „Zabawa odgrywa także wielką rolę w przyswajaniu wiedzy. Niestety, większość szkół tego nie docenia i nie wykorzystuje. Dzieci spędzają czas w ławkach, przygotowując się lub rozwiązując testy i bezwolnie wykonując polecenia nauczycieli. Pozostałą część dnia kradną im zajęcia dodatkowe i praca domowa.” [www - 2015]. Coś w tym jest sensownego!

„W życiu współczesnych dzieci jest coraz mniej wolności i coraz mniej zabawy. W efekcie mamy wiele przemęczonych, zewnątrzsterowych i często samotnych dzieci, które zupełnie straciły zapał do nauki. W przyszłości będzie im trudno uwierzyć we własną sprawczość, rozwinąć odpowiedzialność i samodzielność. Rodzice powinni stwarzać dzieciom warunki i więcej okazji do swobodnej zabawy z innymi dziećmi, zaś nauczyciele w większym stopniu wykorzystywać wolność i naturalny dziecięcy instynkt uczenia się” [www - 2015]. 


"Wolne dzieci" warto przeczytać i przemyśleć, a także pomyśleć o zasadniczych decyzjach edukacji przyszłości!



[1] www.wydawnictwomind.pl/Peter-gray

[2] J. P. SAWIŃSKI, Jak zmienić wzorce naszego myślenia? – www.eid.pl/blog – z 09.10.2014.
[3] A. PIŃSKI., Szkoła bez przymusu – www.edukacjaidialog.pl – z 24.09.2015.
[4] M. MIKUT, Zaangażowanie. „Refleksje” 2015 nr 1, s. 58-61.
[5] J. P. SAWIŃSKI., Nowa, wolna kultura uczenia się. „Nowa Szkoła” 2013 nr 2, s. 19-23.
[6] tamże
[7] P. GRAY, Wolne dzieci. Jak zabawa sprawia, że dzieci są szczęśliwsze, bardziej pewne siebie i lepiej się uczą? Warszawa: Wydaw. MiND, 2015.
[8] W. STASZEWSKI (oprac.), Edukacja w pułapce  – wywiad z prof. Tadeuszem Gadaczem: www.newsweek.pl/edukacja - 07.09.2015.
[9] www.wydawnictwomind.pl/Peter-gray; także na: www.empik.com/wolne-dzieci

 


* * * 


Literatura:

  1. GRAY P., Wolne dzieci. Jak zabawa sprawia, że dzieci są szczęśliwsze, bardziej pewne siebie i lepiej się uczą? Warszawa: Wydaw. MiND, 2015.
  2. MIKUT M., Zaangażowanie. „Refleksje” 2015 nr 1, s. 58-61.
  3. PIŃSKI A., Szkoła bez przymusu – www.edukacjaidialog.pl – z 24.09.2015.
  4. SAWIŃSKI J. P., Nowa, wolna kultura uczenia się. „Nowa Szkoła” 2013 nr 2, s. 19-23.
  5. SAWIŃSKI J. P., O wychowaniu bez programu i ocen. „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze” 2013 nr 10, s. 35-37.
  6. SAWIŃSKI J. P., Jak zmienić wzorce naszego myślenia? – www.eid.pl/blog – z 09.10.2014.
  7. STASZEWSKI (oprac.), Edukacja w pułapce  – wywiad z prof. Tadeuszem Gadaczem: www.newsweek.pl/edukacja - 07.09.2015.
  8. www.wydawnictwomind.pl/Peter-gray
  9. www.empik.com/wolne-dzieci

 

 
* * *

 
 O autorze:
Julian Piotr Sawiński  

dr Julian Piotr Sawiński

Nauczyciel dyplomowany biologii i geografii, doktor nauk przyrodniczych, dydaktyk biologii, konsultant CEN w Koszalinie ds. informacji i innowacji pedagogicznych. Redaktor naczelny "Nauczycielskiej Edukacji". Nauczyciel Roku 1995 "Fundacji Innowacja" w Warszawie. Rzeczoznawca MEN ds. recenzowania podręczników i pomocniczych środków dydaktycznych do biologii i przyrody, egzaminator OKE z biologii, trener grupy 600 programu "Ocenianie w Nowej szkole". Organizator różnych kursów i warsztatów edukacyjnych dla nauczycieli. Autor ponad 850 publikacji edukacyjnych nt. edukacji i innowacji. Kierunkowe zainteresowania: ornitolog.

Tekst pierwotnie ukazał się w Biuletynie Centrum Edukacji Nauczycieli w Koszalinie "Nauczycielska Edukacja"

 

Aktualna ocena

0

Oceń
Podziel się
KOMENTARZE
Aktualnie brak komentarzy. Bądź pierwszy, wyraź swoją opinię

DODAJ KOMENTARZ
Zaloguj się albo Dodaj komentarz jako gość.

Dodaj komentarz:



ZOBACZ TAKŻE
REKLAMA
SPOŁECZNOŚĆ
KATEGORIE
NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Szkoły niepubliczne skrzywdzone? STO interweniuje w sprawie dotacji

Redakcja portalu 14 Wrzesień 2019

30 lat wolności - zapraszamy na konferencję dla nauczycieli!

Redakcja portalu 13 Wrzesień 2019

HFPC pyta Ministerstwo Edukacji Narodowej o sytuację uczniów z niepełnosprawnościami

Redakcja portalu 07 Wrzesień 2019

Startuje II edycja Konkursu #cojaczytam

Redakcja portalu 06 Wrzesień 2019

Narodowe Czytanie 2019

Redakcja portalu 05 Wrzesień 2019


OSTATNIE KOMENTARZE

Wychowanie w szkole, czyli naprawdę dobra zmiana

~ Staszek(Gość) z: http://www.parental.pl/ 03 Listopad 2016, 13:21

Ku reformie szkół średnich - część I

~ Blanka(Gość) z: http://www.kwadransakademicki.pl/ 03 Listopad 2016, 13:18

"Takie będą Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie"

~ Gość 03 Listopad 2016, 13:15

"Takie będą Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie"

~ Gość 03 Listopad 2016, 13:14

Presja rodziców na dzieci - Wykład Margret Rasfeld

03 Listopad 2016, 13:09


Powrót do góry
logo_unii_europejskiej